Chữ Hán: Cấu tạo và cách học hiệu quả

Chữ Hán được cấu tạo như thế nào

Mỗi chữ Hán biểu thị một âm tiết và thường là một đơn vị nghĩa. Chữ Hán không phải những hình vẽ ngẫu nhiên: một số ít bắt nguồn từ hình vẽ sự vật, nhưng tuyệt đại đa số là sự kết hợp của các bộ phận nhỏ hơn.

Loại phổ biến nhất là chữ hình thanh, thường được ước tính chiếm khoảng 80% số chữ Hán. Một bộ phận gợi ý nghĩa, bộ phận kia gợi ý cách đọc. Ví dụ, 妈 (mā, mẹ) kết hợp 女 (nữ, phụ nữ) với 马 (mǎ, ngựa) — bộ phận cho âm đọc. Gợi ý âm không phải lúc nào cũng chính xác vì cách phát âm đã thay đổi qua nhiều thế kỷ, nhưng vẫn giúp ích rất nhiều.

• Chữ tượng hình: hình vẽ đã được cách điệu, như 日 (mặt trời), 月 (mặt trăng), 山 (núi), 人 (người).
• Chữ chỉ sự: ký hiệu trừu tượng, như 上 (trên), 下 (dưới), 一二三 (một, hai, ba).
• Chữ hội ý: kết hợp hai ý nghĩa, như 休 (nghỉ ngơi) — người 亻 dựa bên cây 木.
• Chữ hình thanh: một phần chỉ nghĩa cộng một phần chỉ âm, như 妈, 请, 河.

Bộ thủ: những viên gạch xây nên chữ Hán

Bộ thủ là bộ phận dùng để phân loại chữ Hán trong từ điển, và thường cho biết ý nghĩa chung của chữ. Từ điển truyền thống dùng 214 bộ thủ Khang Hy; từ điển chữ giản thể hiện đại dùng một bộ tiêu chuẩn ít hơn một chút. Học trước những bộ thủ thông dụng nhất giúp ghi nhớ chữ mới dễ hơn nhiều.

Các nét cơ bản

Mọi chữ Hán đều được viết từ một bộ nét nhỏ. Có một vài nét cơ bản, cộng với các dạng kết hợp như nét móc và nét gập.

Quy tắc thứ tự nét (bút thuận)

Thứ tự nét không chỉ là truyền thống: nó giúp viết tay nhanh hơn, dễ đọc và đều đặn hơn, và cũng là cách bộ gõ viết tay nhận diện chữ. Một vài quy tắc bao quát hầu hết các trường hợp.

Các quy tắc này có ngoại lệ; Trung Quốc đại lục có ban hành tiêu chuẩn thứ tự nét chính thức. Ứng dụng học tập và từ điển có hoạt ảnh nét viết là nguồn tham khảo dễ dùng nhất.

Cần biết bao nhiêu chữ Hán?

Tiếng Trung có tổng cộng hàng chục nghìn chữ, nhưng bạn cần ít hơn nhiều. Bảng chữ Hán quy phạm thông dụng năm 2013 liệt kê 8.105 chữ, trong đó 3.500 chữ được xếp vào nhóm thường dùng. Một nghiên cứu tần suất cũ hơn làm cơ sở cho danh sách chữ thường dùng năm 1988 cho thấy 2.500 chữ phổ biến nhất bao phủ khoảng 98% văn bản được khảo sát.

Về thi cử, các bản tóm tắt đề cương HSK 3.0 đề cập khoảng 250 chữ cần nhận biết ở HSK 1, khoảng 1.100 chữ ở HSK 4 và khoảng 3.000 chữ cho HSK 7–9. Mục tiêu thực tế để đọc hiểu hằng ngày là khoảng 2.000 đến 3.000 chữ.

Giản thể hay phồn thể?

Chữ giản thể được dùng ở Trung Quốc đại lục, Singapore và trong kỳ thi HSK; chữ phồn thể được dùng ở Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao. Nhiều chữ giống hệt nhau ở cả hai hệ, và nhiều chữ khác thì khác nhau theo quy luật có thể đoán được: 说/說, 语/語, 门/門.

Hãy chọn hệ chữ phù hợp với nơi bạn sẽ dùng tiếng Trung. Nếu học tốt một hệ, việc học đọc hệ còn lại sau này sẽ dễ hơn nhiều so với bắt đầu từ con số 0.

Những phương pháp hiệu quả

Chữ Hán được học qua nhiều lần gặp lại ngắn và giãn cách, chứ không phải bằng cách chép một chữ năm mươi lần trong một buổi tối.

• Học chữ trong những từ bạn đã biết nói, để nghĩa và âm gắn liền với nhau — người Việt còn có thể dùng âm Hán-Việt quen thuộc làm “móc nhớ”.
• Tách mỗi chữ thành các bộ phận và tạo một câu chuyện ngắn liên kết chúng.
• Dùng phương pháp lặp lại ngắt quãng: ôn lại ngay trước khi bạn sắp quên.
• Viết tay vài phút mỗi ngày theo đúng thứ tự nét — điều này củng cố trí nhớ ngay cả khi bạn chủ yếu gõ chữ.
• Đọc thật nhiều ở trình độ của bạn: sách đọc phân cấp giúp bạn gặp lại cùng một chữ nhiều lần.
• Nhóm các chữ có chung bộ phận: 青 xuất hiện trong 请, 清, 情 và 晴.

Viết tay hay gõ chữ?

Trong cuộc sống hằng ngày, phần lớn tiếng Trung được gõ bằng bộ gõ pinyin, vốn chỉ đòi hỏi bạn nhận ra mặt chữ. Viết tay vẫn đáng học: nó giúp nhớ sâu hơn, được kiểm tra trong các kỳ thi (phần viết của HSK bắt đầu từ cấp 2), và giúp ích khi bạn cần đọc ghi chú viết tay. Một sự cân bằng hợp lý cho hầu hết người học là nhận biết được nhiều chữ, gõ chữ thành thạo và viết tay được một nhóm chữ cốt lõi nhỏ hơn.

Học chữ Hán cùng CNLingo

Giáo viên CNLingo giới thiệu chữ Hán từng bước trong các buổi học 1 kèm 1, giải thích các bộ phận và thứ tự nét, đồng thời liên kết mỗi chữ với những từ bạn đã nói được. Trên ứng dụng CNLingo, bài luyện viết theo thứ tự nét và ôn tập ngắt quãng giúp bạn nhớ chữ Hán lâu hơn giữa các buổi học.